Làng Diêm Ðiền trước đây (nay thuộc Thị trấn Diêm Ðiền) dài khoảng 1km nhưng được bao bọc 3 phía bởi sông cống Ngoại về phía Tây, sông cống Mới phía Ðông, còn phía Nam là dòng sông Diêm Hộ chảy qua trước làng rồi mới đổ ra biển. Tục bơi trải của làng gắn liền với nghề đi biển của người dân. Làng có 5 xóm: Tiền-Trung-Tả-Hữu-Hậu và hội bơi trải xưa là cuộc đua tài giữa 5 trải của 5 xóm trong làng. Người Diêm Ðiền luôn quan niệm: trong cuộc đua tài trải, xóm nào giành giải nhất thì chắc chắn năm đó cả xóm sẽ làm ăn phát đạt, gặp nhiều may mắn nên hết sức tôn trọng phong tục lâu đời này.

Trải qua những biến động của thời gian, thăng trầm của lịch sử, làng Diêm Ðiền xưa nay đã phát triển thành một thị trấn ven biển sầm uất có đội tàu vận tải biển hùng mạnh với hàng trăm phương tiện trọng tải lớn vận chuyển hàng hoá đến nhiều nước trong khu vực và trên thế giới, các tập đoàn đánh cá với những đội tàu đánh bắt dài ngày trên biển phục vụ 2 làng nghề chế biến hải sản. Quy mô bơi trải cũng vì thế mà thay đổi nhưng vẫn lưu giữ được nét văn hoá dân gian độc đáo- là sản phẩm truyền thống thể hiện tinh thần thể thao thượng võ của người dân quê biển Diêm Ðiền.

Lễ hội bơi chải truyền thống 12 tháng Giêng còn được coi là lễ ra quân đầu năm của toàn thể cán bộ, nhân dân địa phương, các thành phần kinh tế, nhất là 2 ngành khai thác hải sản và vận tải biển; là ngày hội văn hoá thể thao thể hiện truyền thống và ý chí quyết tâm chinh phục, khai thác tiềm năng của biển cả, bắt đầu một năm mới làm ăn thuận buồm xuôi gió, nhiều may mắn và thắng lợi. Lễ hội còn là điểm hẹn gặp mặt hàng năm của những người con đất biển Diêm Ðiền, dù đang gắn bó với biển cả hay sinh sống trên khắp mọi miền Tổ quốc, nơi giao lưu gặp gỡ để các doanh nghiệp có cơ hội hợp tác, kinh doanh.

Năm nay, dù thời tiết rét như “cắt da cắt thịt” cộng thêm mưa phùn lây rây của những ngày cuối đông nhưng cũng không ngăn nổi lòng người đến với lễ hội. Ngay từ sáng sớm, trong khung cảnh cờ hoa rực rỡ, hàng ngàn người dân địa phương, con em xa quê, du khách thập phương, những người làm nghề sông biển khắp các tỉnh thành: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Nam Ðịnh, Hải Dương…. đã có mặt, đứng chen chân, hàn huyên trước cửa nhà truyền thống, chờ thời khắc khai mạc lễ hội.

Cụ Ðồng Minh Túc (khu 3, Thị trấn Diêm Ðiền), dù đã 75 tuổi nhưng vẫn một mình chống gậy đi xem hội, trên nét mặt rạng ngời niềm vui. Cụ chia sẻ:” Tục bơi chải trên sông Diêm ở làng Diêm Ðiền không biết có từ bao giờ, chỉ biết rằng người dân coi nó là lễ hội lớn nhất trong năm. Trước đây, thời 5 xóm đua tài với nhau giờ chỉ còn 4 tay chèo nhưng đã 80 đến 90 tuổi. Thời còn trẻ tôi cũng tham gia tích cực, khi lớn tuổi năm nào tổ chức lễ hội cũng đi xem, cổ vũ và thực sự phấn khởi vì thấy lễ hội truyền thống của cha ông vẫn còn được gìn giữ, phát triển đến hôm nay”.

Chủ tịch UBND Thị trấn Nguyễn Ðức Nam cho biết: tham gia lễ hội bơi chải truyền thống Xuân Nhâm Thìn 2012 có hơn 100 tay đua của 7 trải bơi: khu 1, khu 2, khu 3, khu 4, khu 5, khu 9 và trải của Hội Vận tải biển Diêm Ðiền. Ðể chuẩn bị cho cuộc đua tài, ngay từ mùng 4 Tết, dù gió rét nhưng các chải bơi vẫn khắc phục mọi khó khăn, tích cực luyện tập tạo nên một khí thế náo nức, thi đua sôi nổi những ngày đầu năm mới. UBND Thị trấn đã hoàn thành đóng mới 7 trải bơi thay thế 7 ctri bơi cũ đã trải qua 17 mùa lễ hội.

Cuộc đua tài của 7 chải bơi diễn ra trên đoạn sông rộng mênh mông sóng nước trước cửa biển Diêm Ðiền. Mỗi chải gồm 15 vận động viên phải vượt qua 3,5 vòng đua với chiều dài 4,5km. Ðúng 9h10 phút, trên tàu chỉ huy hiệu lệnh bơi phát ra, các tay chèo trong trang phục được nai nịt gọn gàng với đủ sắc màu như những “con cá kình” giữa biển khơi dồn hết sức lực sục nước, đẩy thuyền, rẽ sóng lao như tên bắn tiến về phía trước. Ngày thường, họ vốn là những thanh niên trai tráng, quanh năm bôn ba “ăn sóng nói gió” trên những chuyến tàu biển, tàu đánh bắt xa bờ nay tề tựu về đây gặp mặt tranh tài ai cũng nỗ lực hết sức, vững tay lái, mạnh tay chèo.

Ngay từ phút đầu tiên, chải của khu 9 đã vươn lên dẫn đầu đoàn đua, sau đó đến chải của Hội Vận tải biển Diêm Ðiền, các chải còn lại bám đuổi nhau rất quyết liệt. Hàng chục chiếc thuyền treo cờ đỏ cổ động, hàng ngàn ánh mắt hai bên bờ sông hồi hộp dõi theo từng nhịp chèo. Tiếng trống đánh dồn dập, những làn điệu quan họ, hát chèo hoà cùng tiếng reo hò cổ vũ của người xem làm huyên náo, vang vọng cả một khúc sông. Trời càng về trưa càng ngấm lạnh, rét buốt đến tê lòng, mưa thêm nặng hạt càng thử thách lòng quyết tâm của con người chinh phục thiên nhiên, biển cả. Các tay chèo vẫn bền bỉ, càng dẻo dai dồn hết lực lên cánh tay, chèo theo lệnh cờ sai, tiếng mõ thúc, không một khán giả nào rời bước. Hơn 1 tiếng đồng hồ đua tài trôi qua, cuối cùng chải bơi của khu 9 xuất sắc về đích đầu tiên giành giải nhất; ban tổ chức đã trao giải nhì cho chải bơi của khu 2, giải 3 cho chải bơi của khu 1 và giải khuyến khích cho chải bơi khu 3, 4, 5 và Hội Vận tải biển Diêm Ðiền. 

Lễ hội bơi chải trên sông Diêm Xuân Nhâm Thìn 2012 khép lại để lại biết bao lưu luyến, bồi hồi cho du khách thập phương, những người con đất biển Diêm Ðiền. Chia tay, họ hẹn nhau đúng ngày này của mùa Xuân năm sau lại cùng đến đây hàn huyên, gặp mặt, để được sống trong không khí của tiếng trống hội rộn rã, tiếng mõ thúc, tiếng hò chèo… gợi nhắc một thời quá khứ hào hùng của cha ông và cầu chúc cho một năm mới bình an, hạnh phúc.

Nguyễn Hình